ADDA | Co jest w powietrzu?
512
post-template-default,single,single-post,postid-512,single-format-standard,ajax_fade,page_not_loaded,,select-theme-ver-3.2.2,wpb-js-composer js-comp-ver-4.12,vc_responsive

Co jest w powietrzu?

Wszystkich nas otacza a wcale go nie widać. Czasem się rusza, czasem pachnie, a żyć bez niego nie możemy. Jakie tajemnice kryje w sobie powietrze?

Na początek spróbuj zatkać nos i nie oddychać. Ile czasu Ci się udało? Niezbyt długo, prawda? Pewnie koło minuty? Rekordzista świata w nieoddychaniu wytrzymał ponad 24 minuty! (link tu), ale to absolutny wyjątek i efekt wielu lat ćwiczeń. Nie da się wytrzymać bez oddychania. A oddychamy… no, czym? Powietrzem, oczywiście. A co to właściwie jest?

 

Z czego składa się powietrze?

 

Powietrze składa się przede wszystkim z dwóch gazów: azotu i tlenu. A do tego ma w sobie jeszcze wiele innych składników. W litrowej butelce powietrza mieszczą się:

  • prawie 4 szklanki azotu (78 %)
  • cała szklanka tlenu (20 %). To właśnie on jest nam niezbędny do życia. Zużywamy go oddychając: wdychamy tlen i wydychamy dwutlenek węgla.
  • zaledwie półtorej łyżki to reszta składników. Może się wydawać, że jest ich niewiele, ale są naprawdę ważne. Wypada wymienić choćby te: argon, metan, ozon, wodór i dwutlenek węgla. I to o tym ostatnim mówi się szczególnie dużo. Dwutlenek węgla to zaledwie niepełna  mała łyżeczka (0.036 %) w butelce powietrza.

szklanki

Fot. ADDA: Łucja.

Gazy, które tworzą powietrze mają różne właściwości. Nie wszystkie jest łatwo zbadać w domu ale to możesz sprawdzić:

  • Tlen jest niezbędny żeby coś się mogło palić. W wyniku spalania zużywany jest tlen a powstaje dwutlenek węgla (tak jak w naszym organizmie!). Zapal niedużą świeczkę, może być np. podgrzewacz do herbaty (dla młodszych: poproście kogoś dorosłego o pomoc). Następnie weź szklankę albo szklany wazon i przykryj nim świeczkę.Co się stanie? Co się stanie?
swieczka-300-dpi

Fot. ADDA: Kasia.

Po chwili świeczka zgaśnie – zabrakło tlenu. W wyniku spalania cały tlen został zamieniony w dwutlenek węgla.

  • Chcesz się upewnić, że dwutlenek węgla rzeczywiście nie pozwala świeczce się palić? Zrób jeszcze jeden eksperyment. W wysokim garnku zmieszaj sodę oczyszczoną (czasem dodawana do ciast) z octem (10 % roztworem, jak do przetworów). W wyniku reakcji chemicznej octu z sodą powstaje dwutlenek węgla. Ponieważ jest on cięższy niż powietrze to zostanie w garnku. Przechyl garnek nad zapaloną świeczką tak aby „wylać” z niego dwutlenek węgla. I co się stało?

 

Jak to się dzieje, że na Ziemi jest tak przyjemnie?

 

Napisałam, że składniki powietrza, których jest w butelce tylko półtorej łyżki, są bardzo ważne. Czas się z tego wytłumaczyć. Przynajmniej częściowo.

Włącz lampkę i połóż pod nią jakiś nieduży przedmiot, dajmy na to: piłkę. Po kilku minutach podnieś ją i dotknij ręką. Nagrzała się z jednej, tej oświetlonej strony. Zgaś lampkę i zabierz piłkę. Już ostygła? Prawie, a teraz?

Podobnie jest z Ziemią – ogrzewa ją słońce, ale ciepło nie zostaje na zawsze. Ziemia oddaje ciepło, mówiąc potocznie – studzi się, jak piłka. Gdyby Słońce przestało świecić, Ziemia zrobiłaby się zimna. Ale Ziemia nie jest piłką, ma specjalną ochronę. Jest nią… powietrze!

Powietrze otacza Ziemię grubą warstwą – jak kożuszek. Ta warstwa powietrza nazywa się atmosfera i zatrzymuje część ciepła. Działa trochę jak kożuch właśnie, albo jak dach w szklarni – zatrzymuje w środku wilgoć i temperaturę. Wiesz jak działa szklarnia?

szklarnia300dpi

Z lewej zdjęcie Ziemi zrobione przez NASA (źródło Flickr:NASA Goddard Space Flight Center). A po prawej zdjęcie szklarni (źródło Flickr: Terrie Schweitzer).

 

Sprawdź to! Weź słoik, zegarek i dwa takie same termometry (albo jeden termometr).

Jeśli masz 2 termometry:

  1. Jeden z termometrów schowaj do słoika, zakręć pokrywkę – to będzie w tym doświadczeniu szklarnia.
  2. Połóż obok siebie – na słońcu – termometr i słoik z termometrem. Przypilnuj, żeby były tak samo oświetlone.
  3. Sprawdzaj co dwie minuty jak szybko wzrasta temperatura.

Jeśli masz 1 termometr:

Doświadczenie będzie trwało dłużej. Zwróć uwagę, żeby za każdym razem zaczynać z termometrem wskazującym taką samą temperaturę. Jak to zrobić? Przed każdą częścią eksperymentu połóż termometr gdzieś w domu, w jednym miejscu.

  1. Połóż termometr na słońcu. Sprawdzaj czas i zapisuj na kartce temperaturę.
  2. Zrób to samo z termometrem zamkniętym w słoiku. Porównaj wyniki.

 

Składniki powietrza, które szczególnie dobrze zatrzymują ciepło to para wodna i dwutlenek węgla. Należą do tak zwanych gazów szklarniowych (albo cieplarnianych). Są potrzebne. Ale…

Atmosfera, chmury (para wodna), ciepło od Słońca – to wszystko sprawia, że możemy żyć na Ziemi, jest nam ciepło i dobrze. Ale te elementy muszą być utrzymane w równowadze.

sun_climate_polish3_300dpi

Ten piękny choć skomplikowany schemat pokazuje promieniowanie słoneczne, które ogrzewa Ziemię (żółte strzałki) oraz ciepło, które Ziemia oddaje (czerwone strzałki). Zauważ, że część ciepła odbijają potem chmury i wraca ono do powierzchni Ziemi (czerwone strzałki). (Źródło: Wikipedia).

 

Latem, kiedy jest bardzo gorąco otwiera się dach w szklarni – żeby zachować równowagę, żeby rośliny się nie sparzyły. A co się stanie na Ziemi, jeśli jej dach atmosferyczny stanie się zbyt szczelny? Zrobi się zdecydowanie za gorąco, prawda? Niestety, obecnie ludzie wytwarzają bardzo dużo dwutlenku węgla i uszczelniają nasz atmosferyczny dach – dlatego mówi się, że mamy globalne ocieplenie.

 

Skąd bierze się nadmiar dwutlenku węgla?

Dwutlenek węgla, jak już się być może domyślasz, trafia do atmosfery przede wszystkim wtedy, kiedy coś jest spalane. Szczególnie dużo spalamy paliwa – do samochodów, autobusów, samolotów, w elektrociepłowniach węglowych, fabrykach i tak dalej… i tak dalej…

4771589650_8535dc9810_o

Żródło: Flickr: Leo Fung.

 

Dbajmy o naszą Planetę!

 

Spaliny pochodzące z transportu (samochody, autobusy, samoloty) to źródło aż 20 % dwutlenku węgla trafiającego do atmosfery. Dlatego od 2000 roku 22 września obchodzony jest Europejski Dzień Bez Samochodu.

To już dziś! W Polsce święto to obchodzone jest już dwunasty raz. W ten dzień wszyscy są zachęcani do porzucenia samochodów na rzecz jazdy autobusami, tramwajami, koleją, a najlepiej rowerem.

Przyłącz się i Ty!

A dodatkowym plusem niejeżdżenia samochodem po mieście jest oszczędność miejsca:http://i-sustain.com/37-2/ (zdjęcie).

podrozowanie-200-dpi

Żródło obrazka: i-SUSTAIN Commuter Toolkit

 

A wyobrażacie sobie centrum swojego miasta/miasteczka, w którym nie ma samochodów? Co by tam mogło być…?

 

 

No Comments

Sorry, the comment form is closed at this time.